Arama motoru nedir? Nasıl çalışır? » 2018

Arama motorları ilk ortaya çıktığı zamandan bu yana insanların arama alışkanlıkları doğrultusunda evrim geçirmeye devam ediyorlar.

Arama sorgularını daha iyi anlayıp daha alakalı sonuçlar gösterebilmek için sürekli gelişiyorlar.

Arama motoru internetin ve sonrasında world wide webin bulunmasıyla güncel hayatımıza giren bir terimdir. Sayıları her gün artan web siteleri arasında istenilen bilginin bulunmasını oldukça zordur. Bilginin bulunmasını oldukça kolaylaştıran firma ve yazılımlar arama motoru bilinirler.

Arama motoru nedir?

İnternette bilgi aramak için tasarlanmış yazılım sistemlerine veya bilişim firmalarına web arama motoru denir.

İnternet ve web kullanılmaya başlandığında insanlar neyin nerede olduğuna dair kendi listelerini tutmaya başladılar ancak ilerleyen zamanda muazzam bir bilgi ve adres yığını ortaya çıktı.

Kişisel listeler büyüyen webin hızına yetişmekte yetersiz kaldı. Günümüzde kişisel listeler bir şekilde kullanılmaya devam edilse bile bütün webin indekslenmesi artık algoritmalar ile çalışan programların görevi.

Arama motorları ana sayfaları genel anlamda bir arama kutucuğu ve arama butonundan ibarettirler. Arama kutucuğuna aradığımız bilgiyi kendimizce tarif edecek sorgu kelimelerini yazar ve arama yaparız.

Arama kutusuna yazdığımız kelimeler anahtar kelime olarak adlandırılır. Arama işleminde bu anahtar kelimeler ile insanların ne aradıkları yazılımlara anlatılmaya çalışılır.

Arama motoru yazılımında bulunan algoritmaları kullanarak aranan anahtar kelimeler ile ilgili dizininde bulunan en alakalı sonuçları gönderir. Gönderilen arama sonuçları genelde arama motoru sonuç sayfaları (SERP) olarak adlandırılan sayfalarda liste halinde kullanıcıya sunulur.

Sorgu sonuçları genelde bütün arama motorlarında birbirine yakın bir şablonda kullanıcıya gösterilir. Başlık, açıklama, link, tarih gibi bilgileri içeren şablon arama motoruna göre değişebilen resim, kategori, fiyat, beğeni vs. gibi bilgileri  de içerebilir.

İnternette aradığımız bir bilginin (metin, resim, video vs. olabilir) en iyi sunulduğu adresi artık arama motorlarına soruyoruz. Onlarda karşımıza milyonlarca sonucu mili saniyeler içerisinde listeliyorlar.

Ancak mili saniyeler içerisinde milyonlarca sonucun listelenmesi anlık yapılan bir web tarama işlemi değildir. Yani bize gösterilen sonuçlar doğrudan web üzerinden döndürülen canlı sonuçlar değildir.

Arama motorlarının kendi dizinlerinden döndürdükleri sonuçlardır. Bu kadar sonucun hızlı bir şekilde karşımıza gelebilmesi için arama motorları bir dizi işlemi sürekli olarak yaparlar. Bu işlemleri  arama motorlarının nasıl çalışır başlığında okuyabilirsiniz.

Arama motoru tarihçesi

İlk arama motoru 1990 yılında bir üniversite öğrencisi olan Alan Emtage tarafından Archie adıyla kuruldu. İsmi İngilizce “archive” kelimesinden türemiştir. Bu arama motoru insanların aradıkları dosyaları bulmaya çalışıyordu.

Popüler olmaya başladığında Minnesota Üniversitesi’nden Mark P. McCahill, “www.archie.com”un karşısına 1991’de Veronica (Very Easy Rodent-Oriented Net-wide Index to Computerized Archives)’yı çıkardı. Çok geçmeden aynı amaçla Jughead (Jonzy’s Universal Gopher Hierarchy Excavation And Display) de kuruldu. İkisi de Dosya aktarım iletişim kuralı çerçevesinde çalışıyordu.

Haziran 1993’te Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden Matthew Gray, bir indeks adı oluşturmak için kullanılan ve “Wandex” adıyla anılan ilk internet botununu üretti. Sonra Kasım 1993’te kurulan ve internet botu olmayan Aliweb arama motoru, web sitelerinin bilgilerini kullanarak oluşturulmuş ilk arama motoru oldu.

Aralık 1994’te web sayfalarını bulmak amacıyla kendi içerisinde dizin oluşturan ve tasarlanan sorgu programına arayüz ve bir web formu olarak kullanılabilen JumpStation arama motoru oluşturuldu.

Bir ilk olan “tam metin”(full text) tarayıcı arama motoru olan WebCrawler, 1994 yılında görücüye çıktı. Önceki arama motorlarının aksine; herhangi bir web sayfasını, her kelimesi için herhangi bir kullanıcının aramasına izin veriliyordu.

Ayrıca yine 1994 yılında Carnegie Mellon Üniversitesi’nden Dr. Michael Mauldini tarafından üretilip satışa çıkan Lycos, büyük bir ticari çaba oldu. Kısa bir süre sonra; Magellan, Excite, Infoseek, Inktomi, Northern Light ve AltaVista dahil pek çok arama motoru internet ortamında görücüye çıktı ve popülerlik için birbiriyle yarıştı.

Ancak bunların içinde bulunan, David Filo ve Jerry Yang’ın kurduğu Yahoo!, insanların ilgisini diğerlerinden çok çekerek web sayfaları bulmanın en popüler yolu olarak kullanılan arama motorları arasında yer aldı.

Arama motorlarına 1990’ların sonlarına kadar büyük çapta bir yatırım yapılmadı. Ancak o yıllardan itibaren büyük şirketler ortaya çıkan bu yeni arama motorlarından kazanç elde etmeye başladı.

1998 yılında Google’ı kuran Larry Page ve Sergey Brin, PageRank adlı teknolojilerini satmak istediler ancak alıcı çıkmadı. İnternet ağındaki her sayfayı puanlayan bu sistem; o sayfaya ne kadar çok link verildiyse ve link veren yerlerin puanı ne kadar çoksa, söz konusu sayfaya da o kadar çok puan verme mantığına dayanıyordu.

Google’ın sahipleri bu teknolojiyi satamayınca büyüme kararı aldılar ve 35 milyon dolar yatırım kredisi de alınca 1999’da Google Search’ü kurdular.

2000’li yıllarda öne çıkan Google arama motoru’nun ardından kısa sürede gelişip 2000 yılında Google Araç Çubuğu çıkaran ekip, 2004 yılında kütüphanelerdeki binlerce kitabı Google Book Search adıyla aramaya açtı ve 1 GB kapasite ile Google Mail yani Gmail hizmetini başlattı.

Google 2007’in sonları itibarıyla, en popüler web arama motoru olarak dünya çapında tanınıyordu. (Wikipedia)

Arama motorları nasıl çalışır?

Arama motorları temel üç aşamada çalışır. Bu aşamalar basit olarak;

Web tarama (Web Crawling )

Bot, spider, crawler olarak adlandırılan programlar ile web sayfaları ziyaret edilerek incelenir. İncelenen sayfalara ait veriler değerlendirilmek üzere toplanır.

Botlar (yada örümcekler) sayfalara ait URL, başlık, içerik, meta açıklaması, CSS, JavaScript vs gibi bir çok bilgiyi toplar. Botlarda belli bir algoritma dahilinde çalışırlar. Tarama işleminde site sahipleri tarafından sağlanan sitemap.xml (site haritası), robots.txt gibi dosyalardan faydalanırlar.

Sitemap ile örümceklere siteye ait taranması istenilen URL ler gösterilir. Robots dosya içeriği ile sitenin neresine bakmaları yada bakmamaları gerektiği gösterilir. Örümcekler webde hiç durmadan yeni ve güncel bilgi peşinde koşup değerlendirilmek üzere bilgi toplarlar.

İndeksleme, Dizin oluşturma (Indexing)

Arama motoru indeksleme işleminde hızlı ve doğru bilgi sunumunu kolaylaştırmak için veriler botlar tarafından toplanır, ayrıştırılır, saklanır ve güncellenir. Toplanan veriler dizin oluşturmak için kullanılır.

Dizin tasarımı, dilbilim, bilişsel psikoloji, matematik, bilişim ve bilgisayar bilimlerinden disiplinler arası kavramları içermektedir. İnternet ortamında web sayfalarını bulmak için tasarlanmış arama motorları bağlamında işlemin alternatif adı, web dizini oluşturma işlemidir.

Dizin oluşturma, web sayfalarında bulunan sözcükleri ve diğer tanımlanabilir işaretleri alan adlarına ve HTML tabanlı alanlara ilişkilendirmeyi ifade eder.

Çoğu web arama motoru reklam geliri ile desteklenen ticari girişimlerdir ve bu nedenle bazıları reklam verenlerin listelerini bir ücret karşılığında arama sonuçlarında daha üstte sıralamasına izin verir.

Çevrimiçi davranışsal reklamcılık uygulaması ile karşımıza çıkan reklamlar buna örnek verilebilir. Dizine ekleme ve ön bellekleme teknikleri genel olarak ticari sırlardır.

Arama – sonuçları sunma (Searching)

Web arama sorgusu, kullanıcının bilgi gereksinimlerini karşılamak için bir web arama motoruna girdiği bir sorudur. Sorguda girilen anahtar kelimeler için dizinde bulunan en alakalı sonuçlar bu aşamada kullanıcıya gösterilir. Ayrıca bu aşamada insanların arama alışkanlıklarının (yada insanların) analiz edilmesi için bilgi toplanır.

Web üzerinde bulunan siteler için birçok veri toplandığı gibi insanların yaptığı sorgular için de bilgiler toplanır. Bu aşama da yine birçok ticari sır mevcuttur çünkü; insanların web de neyi, ne zaman, nasıl, nereden, kaç defa aradığı sorularının cevapları ciddi kazanç anlamına gelmektedir.

En çok kullanılan arama motorları

Google, Yandex ve Bing en popüler arama motorlarıdır. Google ise günümüzde en çok tercih edilen ve  dünyanın en önde gelen arama motoru olmaya devam ediyor. Tabi bunların dışında kullanılan birçok arama motoru mevcut ve yenileri eklenmeye devam ediyor.

Arama motorları listesi

Kaç tane arama motoru var ? yada Arama motorları nelerdir ? diye merak edenler için arama motorları listesi (-+ olabilir). Eklemek isterseniz yorum kısmına yazabilirsiniz.

  1. Google – En büyük, en popüler ve en çok kullanılan arama motorudur.
  2. Yahoo – Google gibi aygın olarak kullanılan genel bilgi arama motoru.
  3. DogPile – Google, Yahoo ve Windows Live Search gibi bazı büyük arama motorlarının sonuçlarını derler.
  4. AltaVista – Web, ses, görüntü, video ve haberleri arayın. Ayrıca WorldWide’da arama yapabilir veya sonuçlarınızı yalnızca ABD için daraltabilirsiniz.
  5. Windows Live Search – Web’de arama yapın ve sevdiğiniz bilgilerle dolu kendi kişiselleştirilmiş sayfanızı alın.
  6. Zuula – Tüm büyük arama motorlarının sonuçlarını kullanarak internette arama yapın, istediğiniz arama motorlarının sonuçlarını da belirtebilirsiniz. Zuula aramasını Firefox arama kutunuza da ekleyebilirsiniz.
  7. Mamma.com – Bir meta arama motoru. Web’de sadece beyaz ve sarı sayfaları arayabileceğiniz bilgi ve videolar için arama yapamazsınız.
  8. Ask.com – Aradığınızı hızlı ve kolay bir şekilde bulun. Web’de resimler, bloglar, haberler ve daha fazlası için arama yapabilirsiniz. Ask yakın zamanda yeniden tasarlandı ve bazı raporlar bu konuda çok olumlu geçti.
  9. WebCrawler – Hepsini bir arada bulabileceğiniz bir arama motoru için neden yerleşirsiniz. Sonuçlarınızı Google, Yahoo, Windows Live ve diğer sitelerden bir araya getirin.
  10. Netscape Search – Netscape ile favori bilgileriniz için internette arama yapın. Orada herhangi bir araçla en iyi arama motoru değil, ama sağlam; çoğunlukla Netscape kullanıcıları tarafından kullanılır.
  11. MetaCrawler – Web’i, sarı sayfaları ve beyaz sayfaları bir yerden arayın.
  12. Clusty – Tipik arama motorlarında bir bükülme. Clusty sadece sonuçlarınızı görmek için kullandığınız gibi listelemekle kalmaz, aynı zamanda bunları istenen sonuçların bulunmasını biraz daha kolaylaştırarak bunları kümelere veya kategorilere ayırır.
  13. Excite – Bir arama motoru ve daha fazlası. Haberler, burçlar, yerel hava durumu ve daha fazlası ile kendi özelleştirilmiş sayfanızı edinin.
  14. MozDex – Dmoz Dizini’nden tohumlanan bir arama motoru, açık kaynak teknolojisiyle güçlendirilmiştir.
  15. Kanoodle – Bu tıklama başına ödeme sponsorlu bir arama motorudur. Bu, sitenize trafik çekmeye çalışıyorsanız dahil etmek için ödeme yapabileceğiniz anlamına gelir.
  16. ExactSeek – Büyük online arama motoru, web, blog, haber ve makaleleri arayabilirsiniz. Sitenizi ücretsiz veya özellikli / ücretli katılım için ekleyebilirsiniz.
  17. AlltheWeb – Arama sonuçları Yahoo tarafından sağlanmaktadır. Özellikle 36 farklı dilde haber, ses ve video için özel arama yapabilirsiniz.
  18. Lycos – Lycos arama sonuçları Ask.com tarafından desteklenmektedir ve Exclus gibi, ana sayfayı ilgi alanlarınıza göre özelleştirebilirsiniz.
  19. ScrubtheWeb – Web’de arama yapmanın yanı sıra, bu site aynı zamanda meta etiket oluşturucu ve analizörü gibi birçok harika web geliştirici aracına da ev sahipliği yapıyor.
  20. LemmeFind – Google’dan sonuçları alan meta arama motoru. Yahoo ve MSN.
  21. KartOO – Eşsiz bir görsel ara yüze sahip, eğlenceli, flaş tabanlı bir metasearch motoru. Sonuçların uzun sıkıcı listelerini görüntülemek yerine, KartOO sonuçları bulmak için interaktif bir harita görüntüler.
  22. AOL Arama – AOL ile web’de arama yapın. Arama sonuçları Google tarafından geliştirilmiştir.
  23. HotBot – Ask.com veya MSN kullanarak web’de arama yapın ve bu istenmeyen bilgilerin tümünü engellemek için özel filtreler oluşturabilirsiniz.
  24. SearchMaze – 150’den fazla arama motorundan arama yeteneği ile araç çubuğu gibi bazı kullanışlı araçlar ve özellikler ile Nice temiz arama motoru.
  25. IxQuick – Çok güçlü bir meta arama motoru, sadece internette ne istediğinizi bulmakla kalmaz, aynı zamanda uluslararası telefon rehberi aramasında da telefon numaralarını ve adresleri bulabilirsiniz.
  26. MSN.com – MSN’de web’de arama yapın, başka birçok kaynak mevcut.
  27. GigaBlast – Çok özellikli güzel arama motoru. Arama sonuçlarını belirli sitelere kısıtlayabilir, arama özelliklerini kendi sitenize ekleyebilir ve daha fazlasını yapabilirsiniz.
  28. Seekz – Site kümeleme ve çoğaltma kaldırma ile Meta arama motoru.
  29. Zippy – Büyük arama motoruyla web yöneticilerine özel bir vurgu. SEO amacıyla ilk 10 sonucu karşılaştırabilir, iki siteyi birbirine ve diğer harika özelliklere karşı karşılaştırabilirsiniz.
  30. Iboogie – Kümelenen meta arama motoru, kriterlerinizle ilgili en alakalı bilgilere bölünebilir.
  31. Irazoo – Sadece arama motorunu kullanarak ödüller kazanabileceğiniz puanları alın.
  32. WebFetch – Sorgu yalnızca U.K tabanlı sitelerin sonuçları veya uluslararası arama.

Türk arama motorları

  1. Yaani : Dilimizden Anlayan Türkiye’ nin Arama Motoru. Şimdilik Android ve IOS cihazlarda kullanabileceğiniz Turkcell destekli yerli arama motoru. Yaani hakkında detay.
  2. ..

Sonuç

İnsanların tercihlerine göre şekillenen arama motorları kendileriyle beraber web sitelerinin de şekillenmesini sağlıyor. İnsan temel olsa da web siteleri SEO (Search Engine OptimizationArama Motoru Optimizasyonu) konusunda çalışarak kendilerini arama motorlarına sevdirmek için yarışıyorlar.

Arama motorları ilk ortaya çıktığı zamandan bu yana insanların arama alışkanlıkları doğrultusunda evrim geçirmeye devam ediyorlar. Arama sorgularını daha iyi anlayıp daha alakalı sonuçlar gösterebilmek için sürekli gelişiyorlar. Bu çaba doğrultusunda webin diğer aktörü olan web siteleri de bu değişime ayak uydurup varlıklarını devam ettirmeye yani webde var olmaya çalışıyorlar.

Kaynaklar

  1. Wikipedia

Bu makale faydalı oldu mu?

Konu hakkındaki düşünce ve bilginizi paylaşın